Xristofor Kolumb Amerikanı necə kəşf edib? — Tarixi səfərin təfərrüatları
Xristofor Kolumb (Christopher Columbus) — XV əsrdə yaşamış, Atlantik okeanı vasitəsilə Asiyaya qərb istiqamətində dəniz yolu tapmağa çalışan məşhur dəniz səyyahıdır. O, 1492-ci ildə İspaniyanın dəstəyi ilə həyata keçirdiyi ekspedisiya zamanı Karib hövzəsindəki adalara çatıb. Bu hadisə Avropa ilə Amerika qitələri arasında sonrakı əlaqələrin genişlənməsində mühüm rol oynayıb.
Xristofor Kolumb təxminən 1451-ci ildə İtaliyanın Genuya şəhərində anadan olub. Gənc yaşlarından dənizçiliklə maraqlanıb, ticarət səfərlərində iştirak edib və müxtəlif dəniz marşrutları haqqında biliklər əldə edib.
Həmin dövrdə Avropa ölkələri Asiyaya, xüsusilə Hindistana və Çinə gedən yeni ticarət yolları axtarırdılar. Şərqdən ədviyyat, ipək və digər qiymətli malların gətirilməsi böyük iqtisadi əhəmiyyət daşıyırdı.
Kolumb hesab edirdi ki, Avropadan qərbə doğru üzməklə Asiyaya çatmaq mümkündür. Lakin onun Yer kürəsinin ölçüləri ilə bağlı hesablamaları düzgün deyildi. O, Asiyanın qərbdən nə qədər uzaqda olduğunu olduğundan xeyli az hesablayırdı.
Kolumb planını əvvəlcə müxtəlif Avropa hökmdarlarına təqdim edib. Nəhayət, İspaniyanın kraliçası I İzabella və kral II Ferdinand onun səfərini dəstəkləməyə razılaşıblar.
1492-ci ildə İspaniya tərəfindən maliyyələşdirilən ekspedisiya Atlantik okeanına yola düşüb. Kolumbun sərəncamında üç gəmi var idi:
-
Santa Mariya — ekspedisiyanın əsas gəmisi;
-
Pinta — sürətli yelkənli gəmilərdən biri;
-
Ninya — digər kiçik yelkənli gəmi.
12 oktyabr 1492-ci il: Kolumbun Amerikaya çatması
Kolumbun ekspedisiyası 3 avqust 1492-ci ildə İspaniyanın Palos limanından yola çıxıb. Kanar adalarında dayandıqdan sonra gəmilər Atlantik okeanına doğru hərəkət edib.
Uzun səfər zamanı dənizçilər qarşılarına quru çıxmamasından narahat olmağa başlayıblar. Nəhayət, 12 oktyabr 1492-ci ildə ekspedisiya Karib hövzəsindəki adalardan birinə çatıb. Bu ada yerli xalq tərəfindən Quanahani adlandırılırdı. Kolumb isə ona San-Salvador adını verib. Adanın indiki Baham adalarından biri olduğu geniş qəbul edilir, lakin dəqiq yeri barədə mübahisələr mövcuddur.
Kolumb həmin ərazini Asiyanın yaxınlığında yerləşən torpaqlar hesab edirdi. O, ömrünün sonuna qədər çatdığı ərazilərin Asiya ilə əlaqəli olduğuna inanmağa davam edib.
Kolumb əslində Amerikanı ilk kəşf edən şəxs idimi?
Tarixi baxımdan bu suala dəqiq yanaşmaq vacibdir. Amerika qitəsində Kolumbdan min illər əvvəl yerli xalqlar yaşayırdılar. Onların öz cəmiyyətləri, mədəniyyətləri, şəhərləri və inkişaf etmiş təsərrüfatları mövcud idi.
Bundan başqa, skandinaviyalı dənizçilər, o cümlədən Leif Erikssonun rəhbərlik etdiyi səyyahlar təxminən XI əsrdə Şimali Amerikanın bəzi ərazilərinə çatmışdılar. Kanadanın Nyufaundlend bölgəsindəki L’Anse aux Meadows arxeoloji məskəni bu səfərlərin tarixi sübutlarından biridir.
Buna görə də Kolumb Amerikanı ilk dəfə kəşf edən insan hesab edilmir. Onun səfərinin əsas tarixi əhəmiyyəti Avropa ilə Amerika arasında davamlı əlaqələrin yaranmasına yol açmasıdır.
Kolumb sonrakı illərdə hansı səfərləri edib?
Kolumb 1492-ci il səfərindən sonra da Atlantik okeanını keçərək Amerikaya daha üç ekspedisiya təşkil edib:
-
1493–1496-cı illər: Karib adalarına ikinci səfər;
-
1498–1500-cü illər: Cənubi Amerika sahillərinə çatdığı üçüncü səfər;
-
1502–1504-cü illər: Mərkəzi Amerika sahillərinə yönələn dördüncü səfər.
Bu ekspedisiyalar zamanı Avropalıların bölgədəki fəaliyyəti genişlənib. Bununla yanaşı, yerli xalqlar zorakılıq, xəstəliklər, torpaqların ələ keçirilməsi və müstəmləkəçilik nəticəsində ağır itkilərlə üzləşiblər. Kolumbun fəaliyyəti bu səbəbdən tarixdə həm dənizçilik nailiyyəti, həm də müstəmləkəçiliyin başlanğıc mərhələlərindən biri kimi qiymətləndirilir.
Xristofor Kolumb nə vaxt vəfat edib?
Kolumb 20 may 1506-cı ildə İspaniyanın Valyadolid şəhərində vəfat edib. O, yeni torpaqlara çatmasına baxmayaraq, səfərləri zamanı Asiyaya gedən qərb yolunu tapdığına inanırdı. Sonralar bu torpaqların avropalıların əvvəllər tanımadığı böyük qitələr olduğunu daha aydın şəkildə anlamağa başladılar.
Amerika adının isə Kolumbdan deyil, italyan səyyahı Ameriqo Vespuççinin adından yarandığı qəbul edilir.
MUASİRMEDİA.AZ
GÜLLƏR BƏHRƏMOVA
