Dünya Əhalisinin Artımı Yox, Azalması: XXI Əsrin Səssiz Reallığı

Uzun illər insanlığa təlqin edilən əsas qorxu “əhali partlayışı” idi.
XX əsrin ikinci yarısında dünya əhalisinin sürətlə artması bu narahatlığı haqlı göstərirdi. Lakin XXI əsrin ortalarına yaxınlaşdıqca ortaya çıxan mənzərə tam fərqlidir: problem artıq insanların çoxalması deyil, azalmasıdır.

Demoqrafik dönüş nöqtəsi

1970-ci illərdə dünya əhalisinin artım sürəti tarixi maksimuma – illik təxminən 2%-ə çatmışdı. Bu dövr “demoqrafik partlayış” kimi tanınır. Ancaq həmin zirvədən sonra artım sürəti ardıcıl şəkildə azalmağa başladı. Bu gün qlobal artım tempi 1%-dən də aşağıdır və bir çox proqnozlara görə, 2080-ci illərdə dünya əhalisi zirvəyə çataraq stabilləşəcək, daha sonra isə azalma mərhələsinə keçəcək.

Doğum səviyyələrinin enməsi

Əhalinin azalmasının əsas səbəbi qadın başına düşən uşaq sayının (fertillik göstəricisinin) kəskin şəkildə enməsidir. Əhalinin özünü yeniləməsi üçün bu göstərici orta hesabla 2.1 olmalıdır. Reallıqda isə:

Avropa ölkələrinin əksəriyyətində bu rəqəm 1.2–1.5 arasındadır

Çin, Yaponiya və Cənubi Koreyada 1.0–1.3 səviyyəsinə düşüb

ABŞ, Türkiyə, İran kimi ölkələrdə də replacement səviyyəsindən xeyli aşağıdır

Bu, o deməkdir ki, bir nəsil özündən sayca daha kiçik nəsil yaradır.

Əhalinin yaşlanması

Doğumun azalması ilə yanaşı, səhiyyənin inkişafı ömür uzunluğunu artırıb. Nəticədə:

Yaşlı əhali sürətlə artır

İşçi qüvvəsinin payı azalır

Sosial təminat sistemləri (pensiya, səhiyyə) təzyiq altına düşür

Bu problem artıq təkcə Avropa və Yaponiya üçün deyil, qlobal miqyaslı riskə çevrilir.

Gələcəyin paradoksu

Ən maraqlı paradoks budur: insanlıq tarixdə ilk dəfə olaraq texnologiya, resurs və bilik baxımından ən güclü olduğu dövrdə, bioloji və sosial baxımdan özünü davam etdirməkdə çətinlik çəkir. Problem aclıq, xəstəlik və ya müharibə deyil; problem həyat tərzi, iqtisadi stress, şəhərləşmə, fərdiləşmə və gələcəyə inamsızlıqdır.

“Çox insan” mifinin dağılması

Bu reallıqlar fonunda “dünya əhalisi nəzarətsiz artır” iddiası elmi əsasını itirir. Əslində:

İnsan sayı yox, istehlak modeli problemdir

Resurs çatışmazlığı yox, ədalətsiz paylanma problemidir

Təhlükə çoxluq deyil, demoqrafik boşluqdur

XXI əsrin əsas demoqrafik problemi əhali artımı deyil, əhalinin azalması və yaşlanmasıdır. Bu proses səssiz gedir, lakin nəticələri dərin və uzunmüddətlidir. Gələcəyin əsas sualı artıq “neçə nəfər olacağıq?” deyil, “özümüzü davam etdirə biləcəyikmi?” sualıdır.

İnsanlıq üçün real çağırış insanı azaltmaq yox, insanı yaşamağa, ailə qurmağa və gələcəyə inanmağa dəyər bir sistem qurmaqdır.

Qeyd: çox zaman bəziləri savadsızca dünya əhalisinin çox artacağını,bunu dayandırmaq üçün böyük miqyasda qırğınların,müharibələrin,süni şəkildə sonsuzluq yaradılacağı kimi əsassız iddialar irəli sürürlər. Bu dəfə məhz insan sayının artacağını yox,əksinə azalmağa doğru getməsi haqqında məqalə yazdım. Məqalə Mənim Düşüncəm səhifəsinə aiddir.

Daha çox insanın oxuması üçün paylaşın, intellektual dostlarınızı rəylərdə işarələyin.