MƏHƏRRƏMLİK – KƏRBƏLADAN GƏLƏN ƏBƏDİ SƏS (Ədəbi-publisistik esse)

Bəşər tarixində elə hadisələr vardır ki, zaman keçsə də köhnəlmir, əsrlər ötüb getsə də insanların qəlbində yaşayır, vicdanında danışır, ruhunda nəfəs alır. Kərbəla faciəsi də məhz belə hadisələrdəndir.
Bu hadisə yalnız bir döyüşün, bir şəhadətin, bir matəmin adı deyil; o, haqqın nahaqqa qarşı mübarizəsinin, vicdanın zülmə qarşı üsyanının, insanlığın alçaqlığa qarşı ucalmasının əbədi dastanıdır. Məhərrəmlik isə həmin dastanın hər il yenidən oxunan, yenidən yaşanan və yenidən duyulan fəslidir.

Məhərrəm ayı gəldikdə sanki zaman dayanır. İnsanlar gündəlik həyatın qayğılarından bir anlıq uzaqlaşıb tarixə boylanırlar. Min üç yüz ildən artıq vaxt keçməsinə baxmayaraq, Kərbəla səhrasından yüksələn fəryad hələ də bəşəriyyətin vicdanına toxunur. O səhrada axıdılan qan sadəcə bir ailənin qanı deyildi; o qan ədalətin, həqiqətin, mərhəmətin və insanlığın müdafiəsi uğrunda tökülmüş müqəddəs qan idi.

İmam Hüseynin şəhadəti tarixdə baş vermiş adi hadisə kimi qiymətləndirilə bilməz. O, insan iradəsinin, mənəvi ucalığın və haqq sevgisinin zirvəsidir. Dünyanın bütün sərvətləri, hakimiyyətləri və orduları qarşısında belə haqq sözündən dönməyən bir insanın adı əsrlər boyu məhəbbətlə, ehtiramla və göz yaşları ilə anılır. Çünki Hüseyn yalnız öz dövrünün deyil, bütün zamanların vicdanıdır.

Kərbəla səhrasında susuzluq vardı, amma ən böyük susuzluq suya deyil, ədalətə idi. O çöllərdə körpələrin dodaqları quruyurdu, anaların gözləri yaşla dolurdu, igidlərin sinəsində qılınc yaraları açılırdı. Lakin bütün bunların içində ən ağrılısı insanlığın yaralanması idi. İnsan insanın haqqını tapdalayır, hakimiyyət vicdanı susdurmağa çalışırdı. Məhz buna görə Kərbəla yalnız dini hadisə deyil, həm də bəşəriyyətin mənəvi tarixində ən böyük dərslərdən biridir.

Məhərrəmlik ayı hər il bizə xatırladır ki, zülm qarşısında susmaq zülmü gücləndirməkdir. Haqqı müdafiə etmək isə bəzən can bahasına başa gəlsə də, insanı əbədiyyətə yüksəldir. İmam Hüseyn və onun silahdaşları bunu öz qanları ilə sübut etdilər. Onlar məğlub olmadılar; əksinə, tarixdə qalib gələn tərəf oldular. Çünki zaman keçdikcə zalımların adı unuduldu, Hüseynin adı isə milyonlarla insanın qəlbində yaşayaraq böyüdü.

Məhərrəmlik yalnız göz yaşı ayı deyil. Bu ay həm də düşüncə, hesabat və özünüdərk ayıdır. İnsan öz vicdanı ilə üz-üzə qalır və özündən soruşur: “Mən haqqın tərəfindəyəmmi? Mən ədaləti qoruyurammı? Mən mərhəmətli və insaflı yaşayırammı?” Kərbəla hər kəsin daxilində baş verən mənəvi mübarizənin simvoluna çevrilir.

Azərbaycan xalqı da əsrlər boyu Məhərrəmliyin mənəvi dəyərlərini yaşadıb. Bu torpaqlarda Kərbəla sevgisi təkcə dini hiss kimi deyil, həm də mənəvi saflığın, insanpərvərliyin və vətən sevgisinin bir hissəsi kimi qəbul olunub. Məscidlərdə, evlərdə, məclislərdə oxunan mərsiyələr insanların qəlbində mərhəmət hisslərini oyadıb, birliyə və xeyirxahlığa çağırıb. Bu gün də Məhərrəmlik dövründə insanlar ehsan verir, ehtiyacı olanlara yardım edir, bir-birinə qarşı daha anlayışlı və qayğıkeş olmağa çalışırlar.

Əslində, Kərbəla insanlığın heç vaxt bitməyən mübarizəsidir. Hər dövrdə Yezid düşüncəsi də olub, Hüseyn yolu da. Hər zaman zülm edənlər də tapılıb, haqq uğrunda ayağa qalxanlar da. Ona görə də Kərbəla keçmişdə qalmayıb; o, bu gün də yaşayır. Hər bir vicdanlı insanın qəlbində haqq ilə nahaqqın mübarizəsi davam edir.

Məhərrəmlik bizə səbir öyrədir. Çünki Kərbəla qəhrəmanları ağrı içində belə Allahın hökmünə boyun əydilər. Bizə mərhəmət öyrədir. Çünki onlar düşmənlərinə belə insanlıqla yanaşdılar. Bizə birlik öyrədir. Çünki haqq uğrunda birləşməyin nə qədər böyük güc olduğunu göstərdilər. Bizə ləyaqət öyrədir. Çünki şərəfli ölümün bəzən alçaldılmış həyatdan daha üstün olduğunu sübut etdilər.

Məhərrəm gecələrində oxunan mərsiyələr, axıdılan göz yaşları və edilən dualar sadəcə bir kədərin ifadəsi deyil. Bunlar insanın öz mənəviyyatına qayıdışının, vicdanını oyatmasının və qəlbini saflaşdırmasının təzahürüdür. Hər damla göz yaşı insanlığın ölmədiyini, mərhəmətin hələ də yaşadığını göstərir.

Bu səbəbdən Məhərrəmlik təkcə keçmişə baxmaq deyil, gələcəyə doğru mənəvi bir yolçuluqdur. O, insanı daha vicdanlı, daha mərhəmətli, daha ədalətli olmağa çağırır. Kərbəladan gələn səs əsrlərdir ki, eyni həqiqəti pıçıldayır: haqq yolunda atılan addım heç vaxt itmir, ədalət uğrunda verilən qurban heç vaxt unudulmur.

İmam Hüseynin şəhadəti bir xalqın deyil, bütün bəşəriyyətin dərdidir. Çünki Kərbəla insanlığın qanayan yarası, vicdanın əbədi harayıdır. Bu haray əsrlər boyu susmayacaq, haqqı sevən qəlblərdə yaşayacaq və insanları daim ədalətə, mərhəmətə və həqiqətə çağıracaqdır.

Çünki Kərbəla bir tarix deyil… Kərbəla insanlığın vicdanıdır. Məhərrəmlik isə o vicdanın hər il yenidən danışan səsidir.

Rahib KƏRİMLİ,

yazıçı-jurnalist