Son günlər bəzi media subyektlərində və sosial şəbəkələrdə Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının (AHİK) sanatoriya-kurort yollayışlarının verilməsi prosesi ilə bağlı müxtəlif iddialar səsləndirilir.
Təəssüf doğuran məqam odur ki, bu materialların bir qismi ayrı-ayrı fərdi narazılıqları ümumiləşdirərək bütöv bir təşkilatın fəaliyyətini kölgə altına almağa çalışır. Halbuki, peşəkar jurnalistikanın əsas prinsipi emosiyalara deyil, faktlara, qanunvericiliyə və qarşı tərəfin mövqeyinə söykənməkdir. AHİK bu gün ölkənin ən böyük ictimai təşkilatlarından biridir. Yüz minlərlə üzvü birləşdirən bu qurumun fəaliyyəti təkcə sanatoriya yollayışları ilə məhdudlaşmır. Onun əsas missiyası əmək, sosial və iqtisadi hüquqların müdafiəsi, əməyin mühafizəsi, layiqli əmək şəraitinin təşviqi, işçilərin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi, hüquqi maarifləndirmə, peşə bacarıqlarının artırılması və üzvlərin sağlamlığının qorunmasına yönəlmiş sosial proqramların həyata keçirilməsidir. Bu fəaliyyət istiqamətləri təsadüfi müəyyən edilməyib. Azərbaycanda həmkarlar ittifaqlarının fəaliyyəti Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası, “Həmkarlar ittifaqları haqqında” Qanun və əmək münasibətlərini tənzimləyən digər normativ-hüquqi aktlarla müəyyən olunur. Yəni AHİK öz fəaliyyətini şəxsi mülahizələrə deyil, qanunun tələblərinə əsasən qurur. Son günlər müzakirə olunan sanatoriya-kurort yollayışlarının verilməsi prosesi də hər hansı şəxsin subyektiv qərarı ilə deyil, qüvvədə olan qanunvericilik əsasında həyata keçirilir. “Sosial sığorta haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu, Nazirlər Kabinetinin təsdiq etdiyi müvafiq qaydalar və digər normativ sənədlər yollayışların verilməsi mexanizmini dəqiq müəyyənləşdirir. Həmkarlar ittifaqları bu qaydalardan kənara çıxa bilməz və çıxmamalıdır. Qanunvericiliyə əsasən güzəştli yollayış almaq hüququ olan şəxslər müəyyən meyarlara uyğun seçilir. Onlar həmkarlar ittifaqının üzvü, məcburi dövlət sosial sığortasının ödəyicisi və ya pensiyaçı olmalıdırlar. Bu şəxslər sanatoriya yollayışının dəyərinin cəmi 15 faizini ödəyərək müalicə və istirahət imkanından istifadə edirlər. Mövcud iqtisadi şəraitdə bu, vətəndaşlara göstərilən əhəmiyyətli sosial dəstəkdir. Ən diqqətçəkən məqamlardan biri də son dövrdə həyata keçirilən hüquqi islahatlardır. Qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsi nəticəsində il ərzində əlavə olaraq 32 mindən çox vətəndaşın güzəştli yollayışlardan istifadə etmək imkanı yaranıb. Bu, təsadüfi statistika deyil. Bu rəqəm sosial təminatın əhatə dairəsinin genişləndirildiyini, əlçatanlığın artırıldığını və daha çox insanın bu sosial proqramdan yararlanmasına şərait yaradıldığını göstərir. Bundan başqa, ödənişsiz yollayış almaq hüququ olan kateqoriyaların sayının 3-dən 11-ə çatdırılması dövlətin sosial siyasətinin daha geniş əhali qruplarını əhatə etdiyini nümayiş etdirir. Həssas kateqoriyadan olan insanların sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi məhz bu siyasətin əsas istiqamətlərindən biridir. Maraqlı məqamlardan biri də odur ki, qanunvericilik ailə üzvlərinin güzəştli yollayış hüququnu nəzərdə tutmasa da, AHİK bununla kifayətlənməyib. Baş Kollektiv Sazişdən irəli gələn sosial öhdəliklər çərçivəsində sağlamlıq mərkəzləri ilə bağlanmış müqavilələr əsasında 12 yaşınadək iki uşağın valideynləri ilə birlikdə ödənişsiz yerləşdirilməsi və qidalanması təmin edilir. Bu, qanunun tələb etdiyi minimumdan daha artıq sosial məsuliyyət nümunəsidir və ailələr üçün mühüm dəstəkdir. Digər tərəfdən, mövcud vəziyyətin obyektiv tərəflərinə də diqqət yetirmək lazımdır. Hazırda ölkənin bütün pedaqoji işçiləri məzuniyyət dövründədir və təbii olaraq əksəriyyət məhz yay aylarında istirahət etmək istəyir. Minlərlə müraciətin eyni vaxtda daxil olduğu şəraitdə bütün vətəndaşların eyni tarixdə yollayış alması texniki və fiziki baxımdan mümkün deyil. Bu, təkcə Azərbaycanda deyil, dünyanın bir çox ölkəsində sosial təminat proqramlarında rast gəlinən reallıqdır. Əlbəttə, müraciətinə imtina cavabı alan vətəndaşın narazılığı başadüşüləndir. Lakin həmin fərdi narazılığı bütöv sistemin uğursuzluğu kimi təqdim etmək nə hüquqi, nə də məntiqi baxımdan əsaslıdır. Burada əsas məsələ müraciətlərin hansı prinsiplərlə qiymətləndirildiyini və növbəlilik mexanizmini daha aydın izah etməkdir. Şəffaflıq artdıqca etimad da artır. Son illərdə AHİK-in tabeliyində olan sanatoriya və sağlamlıq mərkəzlərində aparılan əsaslı yenidənqurma işləri, müasir tibbi avadanlıqların quraşdırılması, xidmət səviyyəsinin yüksəldilməsi və infrastrukturun yenilənməsi də göz önündədir. Bu müəssisələrdən istifadə edən minlərlə insan göstərilən xidmətin keyfiyyətində ciddi müsbət dəyişikliklərin baş verdiyini qeyd edir. Təəssüf ki, bu müsbət dəyişikliklər çox vaxt ictimai müzakirələrdə kölgədə qalır. Mediada yayımlanan materiallara gəlincə, hər bir jurnalistin tənqid etmək hüququ var. Ancaq bu hüquq obyektivlik, qərəzsizlik və peşə etikası ilə müşayiət olunmalıdır. “Media haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu da məhz bunu tələb edir. Məlumat yayılmamışdan əvvəl onun dəqiqləşdirilməsi, qarşı tərəfin mövqeyinin öyrənilməsi və faktların yoxlanılması jurnalistikanın dəyişməz prinsiplərindəndir. Əgər bu prinsiplər gözlənilmirsə, nəticədə cəmiyyətdə yanlış təsəvvür formalaşır, insanların etimadı zədələnir və uzun illər ərzində formalaşmış ictimai institutların nüfuzuna əsassız zərbə vurulur. Tənqid inkişaf üçün vacibdir, lakin qərəzli yanaşma heç vaxt inkişafa xidmət etmir. Bu gün cəmiyyətin ehtiyacı qarşıdurma deyil, sağlam dialoqdur. Əgər sistemdə çatışmazlıqlar varsa, onlar müzakirə olunmalı və aradan qaldırılmalıdır. Əgər kommunikasiya zəifdirsə, gücləndirilməlidir. Lakin eyni zamanda həyata keçirilən sosial proqramlar, qanunvericilikdə edilən müsbət dəyişikliklər, əhatə dairəsinin genişləndirilməsi və minlərlə vətəndaşın faydalandığı imkanlar da obyektiv şəkildə qiymətləndirilməlidir. Unutmamalıyıq ki, həmkarlar ittifaqları yalnız yollayış verən qurum deyil. O, əmək hüquqlarını qoruyan, sosial tərəfdaşlığı inkişaf etdirən, işçilərin rifahını yüksəltməyə çalışan böyük ictimai institutdur. Belə bir qurumun fəaliyyətinə qiymət verilərkən bir neçə fərdi narazılıq deyil, ümumi nəticələr, hüquqi əsaslar və cəmiyyətə verdiyi töhfələr nəzərə alınmalıdır. Obyektivlik yalnız nöqsanları sadalamaq deyil, görülən işləri də etiraf etməkdir. Faktlar göstərir ki, AHİK son illər sosial xidmətlərin əlçatanlığının artırılması, həssas qrupların əhatəsinin genişləndirilməsi, sanatoriya sisteminin müasirləşdirilməsi və üzvlərin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atıb. Bu faktları görməməzlikdən gəlmək cəmiyyətə tam mənzərəni təqdim etmək demək deyil. Jurnalistikanın gücü ittihamda deyil, həqiqəti bütün tərəfləri ilə cəmiyyətə çatdırmaq bacarığındadır. Məhz buna görə də emosiyalar deyil, hüquq, faktlar və obyektivlik əsas meyar olmalıdır.MUASİRMEİA.AZ
Şərafəddin İlkin, Şair-publisist, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsü, “Beynəlxalq Rəsul Rza mükafatı” laureatı.
Təəssüf doğuran məqam odur ki, bu materialların bir qismi ayrı-ayrı fərdi narazılıqları ümumiləşdirərək bütöv bir təşkilatın fəaliyyətini kölgə altına almağa çalışır. Halbuki, peşəkar jurnalistikanın əsas prinsipi emosiyalara deyil, faktlara, qanunvericiliyə və qarşı tərəfin mövqeyinə söykənməkdir. AHİK bu gün ölkənin ən böyük ictimai təşkilatlarından biridir. Yüz minlərlə üzvü birləşdirən bu qurumun fəaliyyəti təkcə sanatoriya yollayışları ilə məhdudlaşmır. Onun əsas missiyası əmək, sosial və iqtisadi hüquqların müdafiəsi, əməyin mühafizəsi, layiqli əmək şəraitinin təşviqi, işçilərin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi, hüquqi maarifləndirmə, peşə bacarıqlarının artırılması və üzvlərin sağlamlığının qorunmasına yönəlmiş sosial proqramların həyata keçirilməsidir. Bu fəaliyyət istiqamətləri təsadüfi müəyyən edilməyib. Azərbaycanda həmkarlar ittifaqlarının fəaliyyəti Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası, “Həmkarlar ittifaqları haqqında” Qanun və əmək münasibətlərini tənzimləyən digər normativ-hüquqi aktlarla müəyyən olunur. Yəni AHİK öz fəaliyyətini şəxsi mülahizələrə deyil, qanunun tələblərinə əsasən qurur. Son günlər müzakirə olunan sanatoriya-kurort yollayışlarının verilməsi prosesi də hər hansı şəxsin subyektiv qərarı ilə deyil, qüvvədə olan qanunvericilik əsasında həyata keçirilir. “Sosial sığorta haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu, Nazirlər Kabinetinin təsdiq etdiyi müvafiq qaydalar və digər normativ sənədlər yollayışların verilməsi mexanizmini dəqiq müəyyənləşdirir. Həmkarlar ittifaqları bu qaydalardan kənara çıxa bilməz və çıxmamalıdır. Qanunvericiliyə əsasən güzəştli yollayış almaq hüququ olan şəxslər müəyyən meyarlara uyğun seçilir. Onlar həmkarlar ittifaqının üzvü, məcburi dövlət sosial sığortasının ödəyicisi və ya pensiyaçı olmalıdırlar. Bu şəxslər sanatoriya yollayışının dəyərinin cəmi 15 faizini ödəyərək müalicə və istirahət imkanından istifadə edirlər. Mövcud iqtisadi şəraitdə bu, vətəndaşlara göstərilən əhəmiyyətli sosial dəstəkdir. Ən diqqətçəkən məqamlardan biri də son dövrdə həyata keçirilən hüquqi islahatlardır. Qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsi nəticəsində il ərzində əlavə olaraq 32 mindən çox vətəndaşın güzəştli yollayışlardan istifadə etmək imkanı yaranıb. Bu, təsadüfi statistika deyil. Bu rəqəm sosial təminatın əhatə dairəsinin genişləndirildiyini, əlçatanlığın artırıldığını və daha çox insanın bu sosial proqramdan yararlanmasına şərait yaradıldığını göstərir. Bundan başqa, ödənişsiz yollayış almaq hüququ olan kateqoriyaların sayının 3-dən 11-ə çatdırılması dövlətin sosial siyasətinin daha geniş əhali qruplarını əhatə etdiyini nümayiş etdirir. Həssas kateqoriyadan olan insanların sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi məhz bu siyasətin əsas istiqamətlərindən biridir. Maraqlı məqamlardan biri də odur ki, qanunvericilik ailə üzvlərinin güzəştli yollayış hüququnu nəzərdə tutmasa da, AHİK bununla kifayətlənməyib. Baş Kollektiv Sazişdən irəli gələn sosial öhdəliklər çərçivəsində sağlamlıq mərkəzləri ilə bağlanmış müqavilələr əsasında 12 yaşınadək iki uşağın valideynləri ilə birlikdə ödənişsiz yerləşdirilməsi və qidalanması təmin edilir. Bu, qanunun tələb etdiyi minimumdan daha artıq sosial məsuliyyət nümunəsidir və ailələr üçün mühüm dəstəkdir. Digər tərəfdən, mövcud vəziyyətin obyektiv tərəflərinə də diqqət yetirmək lazımdır. Hazırda ölkənin bütün pedaqoji işçiləri məzuniyyət dövründədir və təbii olaraq əksəriyyət məhz yay aylarında istirahət etmək istəyir. Minlərlə müraciətin eyni vaxtda daxil olduğu şəraitdə bütün vətəndaşların eyni tarixdə yollayış alması texniki və fiziki baxımdan mümkün deyil. Bu, təkcə Azərbaycanda deyil, dünyanın bir çox ölkəsində sosial təminat proqramlarında rast gəlinən reallıqdır. Əlbəttə, müraciətinə imtina cavabı alan vətəndaşın narazılığı başadüşüləndir. Lakin həmin fərdi narazılığı bütöv sistemin uğursuzluğu kimi təqdim etmək nə hüquqi, nə də məntiqi baxımdan əsaslıdır. Burada əsas məsələ müraciətlərin hansı prinsiplərlə qiymətləndirildiyini və növbəlilik mexanizmini daha aydın izah etməkdir. Şəffaflıq artdıqca etimad da artır. Son illərdə AHİK-in tabeliyində olan sanatoriya və sağlamlıq mərkəzlərində aparılan əsaslı yenidənqurma işləri, müasir tibbi avadanlıqların quraşdırılması, xidmət səviyyəsinin yüksəldilməsi və infrastrukturun yenilənməsi də göz önündədir. Bu müəssisələrdən istifadə edən minlərlə insan göstərilən xidmətin keyfiyyətində ciddi müsbət dəyişikliklərin baş verdiyini qeyd edir. Təəssüf ki, bu müsbət dəyişikliklər çox vaxt ictimai müzakirələrdə kölgədə qalır. Mediada yayımlanan materiallara gəlincə, hər bir jurnalistin tənqid etmək hüququ var. Ancaq bu hüquq obyektivlik, qərəzsizlik və peşə etikası ilə müşayiət olunmalıdır. “Media haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu da məhz bunu tələb edir. Məlumat yayılmamışdan əvvəl onun dəqiqləşdirilməsi, qarşı tərəfin mövqeyinin öyrənilməsi və faktların yoxlanılması jurnalistikanın dəyişməz prinsiplərindəndir. Əgər bu prinsiplər gözlənilmirsə, nəticədə cəmiyyətdə yanlış təsəvvür formalaşır, insanların etimadı zədələnir və uzun illər ərzində formalaşmış ictimai institutların nüfuzuna əsassız zərbə vurulur. Tənqid inkişaf üçün vacibdir, lakin qərəzli yanaşma heç vaxt inkişafa xidmət etmir. Bu gün cəmiyyətin ehtiyacı qarşıdurma deyil, sağlam dialoqdur. Əgər sistemdə çatışmazlıqlar varsa, onlar müzakirə olunmalı və aradan qaldırılmalıdır. Əgər kommunikasiya zəifdirsə, gücləndirilməlidir. Lakin eyni zamanda həyata keçirilən sosial proqramlar, qanunvericilikdə edilən müsbət dəyişikliklər, əhatə dairəsinin genişləndirilməsi və minlərlə vətəndaşın faydalandığı imkanlar da obyektiv şəkildə qiymətləndirilməlidir. Unutmamalıyıq ki, həmkarlar ittifaqları yalnız yollayış verən qurum deyil. O, əmək hüquqlarını qoruyan, sosial tərəfdaşlığı inkişaf etdirən, işçilərin rifahını yüksəltməyə çalışan böyük ictimai institutdur. Belə bir qurumun fəaliyyətinə qiymət verilərkən bir neçə fərdi narazılıq deyil, ümumi nəticələr, hüquqi əsaslar və cəmiyyətə verdiyi töhfələr nəzərə alınmalıdır. Obyektivlik yalnız nöqsanları sadalamaq deyil, görülən işləri də etiraf etməkdir. Faktlar göstərir ki, AHİK son illər sosial xidmətlərin əlçatanlığının artırılması, həssas qrupların əhatəsinin genişləndirilməsi, sanatoriya sisteminin müasirləşdirilməsi və üzvlərin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atıb. Bu faktları görməməzlikdən gəlmək cəmiyyətə tam mənzərəni təqdim etmək demək deyil. Jurnalistikanın gücü ittihamda deyil, həqiqəti bütün tərəfləri ilə cəmiyyətə çatdırmaq bacarığındadır. Məhz buna görə də emosiyalar deyil, hüquq, faktlar və obyektivlik əsas meyar olmalıdır.MUASİRMEİA.AZ
Şərafəddin İlkin, Şair-publisist, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsü, “Beynəlxalq Rəsul Rza mükafatı” laureatı.
