ABŞ və İran arasında son aylarda dərinləşən qarşıdurma Yaxın Şərqlə məhdudlaşmayan, bütün dünya üçün ciddi siyasi və iqtisadi nəticələr yarada biləcək böhrana çevrilib.
Hazırkı mərhələdə Vaşinqtonun əsas təzyiq vasitələrindən biri İranın neft gəlirlərini və maliyyə kanallarını məhdudlaşdırmaqdır. ABŞ sentyabrın 4-də Türkiyədə yerləşən Golden Global Yatırım Bankı və onun iki törəmə şirkətinə qarşı sanksiya tətbiq edib. Vaşinqton həmin qurumları İranın neft gəlirlərinin hərəkətinə yardım etməkdə ittiham edir.
Digər tərəfdən, İran iqtisadi təzyiqin artırılmasını qəbul etmək istəmir. ABŞ-ın İranın neft ixracına tətbiq etdiyi blokada Tehran üçün əsas xarici valyuta mənbələrindən birinə ciddi zərbə vurur. Reuters-in məlumatına görə, İranın xam neft yükləmələri martda gündə təxminən 2 milyon bareldən avqustda 220–255 min barelə qədər geriləyib.
Qarşıdurmanın əsas səbəbi nədir?
Məsələnin mərkəzində İranın nüvə proqramı, ABŞ-ın regiondakı təhlükəsizlik maraqları, sanksiyalar, İranın raket və hərbi imkanları, eləcə də Hörmüz boğazının təhlükəsizliyi dayanır.
Vaşinqton Tehranı daha geniş razılaşmaya məcbur etmək istəyir. İran isə sanksiyaların aradan qaldırılmasını və öz iqtisadi maraqlarının qorunmasını tələb edir.
Dünya niyə narahatdır?
Çünki İran körfəzdəki enerji marşrutlarına təsir etmək imkanına malikdir. Hörmüz boğazında uzunmüddətli böhran dünya neft və nəqliyyat bazarlarına təsir göstərə bilər.
Hazırda diplomatik kanallar tamamilə bağlanmayıb. Lakin tərəflər arasında qarşılıqlı etimadsızlıq və hərbi təzyiq davam edir. Buna görə də böhranın necə nəticələnəcəyini əvvəlcədən demək mümkün deyil.
ABŞ–İran qarşıdurması yalnız iki ölkənin problemi deyil. Burada enerji təhlükəsizliyi, dünya iqtisadiyyatı və Yaxın Şərqin gələcək siyasi xəritəsi də məsələyə çevrilib.
MUASİRMEDİA.AZ
