Ehtiyatda olan polkovnik və strategiya və təhlükəsizlik üzrə türkiyəli ekspert İbrahim Keleşlə müsahibəni təqdim edirik.
– NATO-nun daimi müdafiə planı çərçivəsində SAMP/T Avropa hava və raketdən müdafiə sistemi İtaliyadan köçürülərək Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələrinin Konyadakı 3-cü aviabazasında yerləşdiriləcək. Almaniya da iyun ayının sonuna qədər Malatyaya bir ədəd “Patriot” hava hücumundan müdafiə sistemi və 150 əsgər yerləşdirəcəyini açıqlayıb. Bu qərarı necə şərh edərdiniz, İbrahim bəy?
– Türkiyə 1952-ci ildən bəri NATO-nun üzvüdür. Zamanla genişlənən NATO-nun hazırda 32 üzvü var. NATO müdafiə təşkilatıdır. NATO-nun 4-cü və 5-ci maddələri xarici hücumlara qarşı ortaq müdafiə anlayışına əsaslanır. Baltikyanı ölkələrin, ən son İsveç və Finlandiyanın NATO-ya daxil edilməsi ilə şimaldan cənuba müdafiə xətti yaradılıb. Bu çərçivədə NATO bəzən üzvlərinin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün, xüsusən də cinah və mərkəzi ölkələrin müdafiəsi üçün əlavə tədbirlər görür.
– Türkiyədə bəzi solçuların fikrincə, Malatyada, Adanada və Konyada yerləşdirilən bu raketlər, bölgədəki xalqların maraqlarını yox, İncirlik və “Kürecik”dəki ABŞ bazalarını qorumaq üçündür. Bu barədə nə deyə bilərsiniz?
– NATO-nun konsepsiyası 1952-ci ildən bəri dəyişən şəraitə uyğunlaşaraq davam edir. Bu kontekstdə, xüsusən də bölgəmizdəki son müharibə vəziyyəti səbəbindən NATO müdafiə konsepsiyasının bir hissəsi olaraq Türkiyədə hava hücumundan müdafiə sistemləri yerləşdirib. Bundan başqa bir nəticə çıxarmaq düzgün olmazdı.
İrandan atılan dörd raketin Türkiyə hava məkanına girmədən əvvəl məhv edilməsi NATO vasitəsilə həyata keçirilib. Bu hərəkətlə NATO üzv dövlətlərinə edilən hücumu özünə edilən hücum kimi qiymətləndirib və buna uyğun olaraq cavab verib. Konyada yerləşdirilən hava hücumundan müdafiə sistemləri, istər “Patriot”, istərsə də İtaliya istehsalı olan SMPT, bu kontekstdə qiymətləndirilməlidir.
Əlbəttə ki, Türkiyə hazırda öz hava hücumundan müdafiə sistemlərindən istifadə edir və yerləşdirir, xüsusən də “Dəmir Gümbəz” hava hücumundan müdafiə sistemi ilə bağlı təhdidlərə uyğun olaraq tədbirlər artırılır. Amma nə olursa olsun, Türkiyə NATO üzvü olan ölkədir və NATO-nun müdafiə konsepsiyasını birbaşa dəstəkləyir və ondan dəstək alır. Başqa şərhlər əsassızdır. Malatyada yerləşən “Kürecik” radarı NATO radarıdır. İncirlikdə ABŞ-ın əməliyyat bazası yoxdur. Yalnız kiçik bir logistika bölməsi var. Doğrudur, əvvəllər əməliyyat baxımından istifadə olunurdu, amma bu gün baza tamamilə Türkiyə hava bazası kimi istifadə olunur.
İbrahim Keleş
– 7 və 8 iyul tarixlərində NATO-nun Ankarada keçiriləcək Zirvə görüşünün əhəmiyyəti barədə fikirlərinizi bizimlə bölüşərdiniz. NATO zirvəsini Türkiyə fürsətə çevirə biləcək, Avropa İttifaqı qapısını onun üçün açacaqmı?
– NATO təhdidlərə cavab olaraq həmişə özünü yeniləməlidir. Xüsusilə Rusiya-Ukrayna müharibəsindən və ən son Amerika və İsrailin İrana qarşı hücumlarından sonra bu müharibə bütün dünyaya yeni bir konsepsiya hazırlanmalı və müharibədə istifadə olunan yeni silah sistemlərinin yenilənməli olduğunu göstərir. Müharibə cəbhəsində, xüsusən də dronlar, PUA-lar, dənizüstü hücum vasitələri və SİHA-larla bağlı dəyişikliklər baş verib. NATO bu yeni şərtləri əks etdirmək üçün 20 və ya 10 il əvvəlki müdafiə konsepsiyasını yeniləməlidir. Ankarada keçiriləcək NATO zirvə toplantısı da NATO-nun bu yeni proseslər fonunda atacağı addımları müzakirə etmək üçün bir görüş olacaq. Bu cür NATO zirvə toplantıları vaxtaşırı müxtəlif ölkələrdə keçirilir. Bu dəfə belə bir görüşün Türkiyədə keçirilməsi nəzərdən keçirildi. Son bir neçə ilin hadisələrini nəzərə alsaq, dövlətlərin artıq öz təhlükəsizliklərini təkbaşına təmin etmələrinin mümkün olmadığı ittifaqların əhəmiyyətini daha da vurğulayır. Bölgəmizdə, xüsusən də müdafiə sənayesi sahəsində atdığı addımlar Türkiyəni güclü bir dövlətə çevirib. Türkiyə artıq silah idxal edən ölkədən silah ixrac edən ölkə səviyyəsinə yüksəlib.
– Analitiklərin fikrincə, Ankara Zirvə görüşü ilə Türkiyənin Qara dəniz, Şərqi Aralıq dənizi, Yaxın Şərq və Qafqazda daha təsirli hərbi rol oynaması mümkündür. Azərbaycan-Ermənistan sülh prosesinin həyata keçirilməsi, eyni zamanda Cənubi Qafqazda sabitliyin pozulmasında maraqlı olan dövlətlərə qarşı Türkiyənin potensialını necə qiymətləndirmək olar?
– Xüsusilə şərqimizdəki Ermənistandakı seçkiləri, Nikol Paşinyanın yenidən seçilməsini, onun daha Qərbyönümlü siyasət yürüdəcəyini göstərən əlamətləri, xüsusən də Azərbaycanla Ermənistan arasında davam edən atəşkəs rejiminin daimi müqaviləyə çevrilməsini nəzərə alsaq, bu bölgədə güclü ittifaqların yaradılması regional təhlükəsizlik üçün vacibdir. Türkiyənin də bu məsələdə birgə hərəkət etməsi ilə hər üç ölkə xarici təhdidlərə qarşı öz təhlükəsizliyini təmin edəcək.
Ermənistan artıq reallığın fərqindədir. Xüsusilə Paşinyanın son açıqlamalarını nəzərə alsaq, o, fantaziyalardan qurtulub reallıqlara söykənməyin vacibliyini vurğulayıb. Bu o deməkdir ki, o, “Böyük Ermənistan” arzusunun artıq real olmadığı, soyqırım iddialarının heç bir əsasının olmadığı və bu iddialara əsaslanan xarici siyasət yürütməyin və təcrid olunmağı seçməyin məntiqsiz olduğu qənaətinə gəlib. Buna görə də həm Türkiyə, həm də Azərbaycanla münasibətlərin yaxşılaşdırılması Ermənistanın xeyrinə olardı. Xüsusilə, xarici müdaxilələrə qarşı daha davamlı olmaq və iqtisadiyyatı bərpa etmək cəhətdən Ermənistan üçün faydalı olardı.
MM.AZ
