Təqvimdə hər gün olduğu kimi, sentyabrın 7-si də dünya tarixində müxtəlif mühüm hadisələrlə yadda qalıb.
Tarixin müxtəlif dövrlərində bu tarixdə siyasi, hərbi, elmi və mədəni sahələrdə əhəmiyyətli hadisələr baş verib. Müxtəlif ölkələrdə mühüm qərarlar qəbul edilib, elm və mədəniyyət xadimlərinin həyatında yadda qalan hadisələr yaşanıb.
Tarixə nəzər salmaq keçmişdə baş vermiş hadisələri daha yaxşı anlamağa imkan verir. Bir çox hadisənin nəticələri illər və hətta əsrlər sonra da öz təsirini göstərib.
Sentyabrın 7-si həmçinin müxtəlif ölkələrdə tanınmış insanların doğum və vəfat tarixləri ilə də yadda qalır.
Tarixçilərin fikrincə, hər bir tarixi hadisəyə dövrün siyasi və sosial şəraiti nəzərə alınmaqla yanaşmaq vacibdir. Keçmişin öyrənilməsi bu günün hadisələrini daha düzgün qiymətləndirməyə kömək edir.
TARİXDƏ BU GÜN – 7 SENTYABR
7 sentyabr dünya tarixinin müxtəlif dövrlərində mühüm siyasi, hərbi, ictimai və mədəni hadisələrin baş verdiyi günlərdən biridir. Bu tarix xüsusilə Napoleon müharibələri, Braziliyanın müstəqilliyi, İkinci Dünya müharibəsi, Panama kanalı ilə bağlı tarixi razılaşma və digər hadisələrlə yadda qalıb.
1812 – Borodino döyüşü
7 sentyabr 1812-ci ildə Napoleon Bonapartın rəhbərlik etdiyi Fransa ordusu ilə rus ordusu arasında Borodino döyüşü baş verdi.
Döyüş Moskvanın qərbində, Borodino kəndi yaxınlığında baş tutdu. Napoleonun Rusiyaya yürüşünün ən mühüm mərhələlərindən biri olan bu döyüş Napoleon müharibələrinin ən qanlı toqquşmalarından hesab edilir.
Fransız ordusu döyüş meydanında üstünlük əldə etsə də, Rusiya ordusu tamamilə məhv edilmədi və geri çəkilərək müharibəni davam etdirdi. Napoleon bir müddət sonra Moskvaya daxil olsa da, Rusiyanı məğlub etmək və müharibəni öz xeyrinə başa çatdırmaq mümkün olmadı.
1822 – Braziliya Portuqaliyadan müstəqilliyini elan etdi
7 sentyabr 1822-ci ildə Braziliya Portuqaliyadan müstəqilliyini elan etdi.
Portuqaliya kralının oğlu Pedro Braziliyada müstəqillik tərəfdarlarının əsas simalarından birinə çevrildi. O, San-Paulu yaxınlığında müstəqillik elan edərək Braziliyanın yeni siyasi tarixinin əsasını qoydu.
Bu hadisə Braziliyada hər il Müstəqillik Günü kimi qeyd olunur.
1876 – Telefonun ilk sınaqları
7 sentyabr 1876-cı il telefon rabitəsinin inkişafı baxımından əlamətdar tarixlərdən biri kimi göstərilir. Alexander Graham Bellin telefon ixtirasından sonra yeni rabitə vasitəsinin imkanları üzərində sınaqlar davam etdirilirdi.
Telefonun meydana gəlməsi sonrakı onilliklərdə insanların bir-biri ilə uzaq məsafədən əlaqə saxlamasında inqilabi dəyişiklik yaratdı.
1901 – Çində “Boksçular üsyanı”nın başa çatması
7 sentyabr 1901-ci ildə Çində “Boksçular üsyanı”ndan sonra Pekin protokolu imzalandı.
Razılaşma Çin hökuməti ilə xarici dövlətlər arasında münasibətlərə ciddi təsir göstərdi. Çin xarici dövlətlər qarşısında müxtəlif öhdəliklər götürdü və böyük maliyyə təzminatı ödəməli oldu. Bu hadisə XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində Çinin siyasi zəifləməsinin mühüm göstəricilərindən biri idi.
1936 – Tasmaniya pələnginin nəsli kəsildi
7 sentyabr 1936-cı ildə Avstraliyanın Tasmaniya adasında sonuncu məlum tasmaniya pələngi – tilasin əsirlikdə öldü.
“Benjamin” adı verilmiş heyvan Hobart zooparkında saxlanılırdı. Bununla bu qeyri-adi yırtıcı heyvanın nəsli faktiki olaraq kəsildi.
Tilasinin yox olmasında ovlanma, yaşayış mühitinin dəyişməsi və insan fəaliyyəti mühüm rol oynayıb. Bu hadisə təbiətin qorunmasının nə qədər vacib olduğunu göstərən ən məşhur nümunələrdən biridir.
1940 – Londonun bombalanması başladı
7 sentyabr 1940-cı il İkinci Dünya müharibəsinin ən ağır səhifələrindən birinin başlanğıcı oldu.
Nasist Almaniyasının Luftwaffe qüvvələri həmin gün Londonu genişmiqyaslı bombardmana məruz qoydu. Bu hücumlar sonradan “Blitz” adı ilə tarixə düşdü.
London və digər Britaniya şəhərləri aylarla hava hücumlarına məruz qaldı. Məqsəd Britaniyanın müqavimət qabiliyyətini zəiflətmək və ölkəni müharibədən çıxmağa məcbur etmək idi. Lakin Britaniya təslim olmadı və hava hücumlarına müqavimət göstərdi.
1945 – İkinci Dünya müharibəsindən sonra mühüm hadisələr
7 sentyabr 1945-ci ildə Berlin şəhərində müttəfiq dövlətlərin iştirakı ilə Qələbə paradı keçirildi.
Həmin gün həmçinin Sakit okeandakı Ueyk adasında yapon qüvvələrinin təslim olması ilə bağlı hadisələr baş verdi. Bu dövr artıq İkinci Dünya müharibəsinin başa çatdığı və yeni dünya nizamının formalaşmağa başladığı mərhələ idi.
1953 – Xruşşov Sovet İttifaqında əsas rəhbər vəzifəyə gəldi
7 sentyabr 1953-cü ildə Nikita Xruşşov Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi seçildi.
Bu hadisə Stalin dövründən sonrakı Sovet siyasi tarixində dönüş nöqtələrindən biri oldu. Sonrakı illərdə Xruşşov Stalinin siyasətinin müəyyən aspektlərini tənqid etdi və “destalinizasiya” siyasətinə başladı.
1968 – Miss Amerika müsabiqəsinə etirazlar
7 sentyabr 1968-ci ildə ABŞ-da keçirilən Miss America müsabiqəsi qadın hüquqları hərəkatının etirazları ilə yadda qaldı.
Etirazçılar qadınların yalnız xarici görünüş əsasında qiymətləndirilməsinə qarşı çıxırdılar. Hadisə sonradan ABŞ-da qadın hüquqları hərəkatının simvolik hadisələrindən biri kimi xatırlandı.
1977 – Panama kanalı ilə bağlı tarixi müqavilə
7 sentyabr 1977-ci ildə ABŞ Prezidenti Cimmi Karter və Panama lideri Omar Torrijos Panama kanalı ilə bağlı mühüm müqavilələri imzaladılar.
Razılaşmaya əsasən kanal üzərində ABŞ-ın nəzarəti mərhələli şəkildə Panamaya verilməli idi. Proses 1999-cu il dekabrın 31-də başa çatdı və kanal üzərində idarəçilik tamamilə Panamaya keçdi.
1978 – “Çətir sui-qəsdi”
7 sentyabr 1978-ci ildə Londonda yaşayan bolqar dissidenti və yazıçı Georgi Markov sui-qəsdə məruz qaldı.
Markov Waterloo körpüsündən keçərkən ayağından xüsusi hazırlanmış çətirlə vuruldu. Onun bədəninə zəhərli maddə olan risinlə doldurulmuş kiçik kapsul yerləşdirilmişdi. Markov bir neçə gün sonra dünyasını dəyişdi.
Hadisə Soyuq müharibə dövrünün ən məşhur siyasi sui-qəsdlərindən biri kimi tarixə düşdü.
1979 – ESPN fəaliyyətə başladı
7 sentyabr 1979-cu ildə ABŞ-da idman yayımçılığı tarixində mühüm hadisə baş verdi – ESPN televiziya kanalı fəaliyyətə başladı.
Bu kanal sonradan dünyanın ən tanınmış idman media brendlərindən birinə çevrildi.
1986 – Desmond Tutu mühüm dini vəzifəyə seçildi
7 sentyabr 1986-cı ildə Cənubi Afrikada Desmond Tutu Keyptaun arxiyepiskopu oldu.
O, aparteid siyasətinə qarşı mübarizənin ən tanınmış dini liderlərindən biri idi. Tutu sonrakı illərdə insan hüquqları və irqi ayrı-seçkiliyə qarşı fəaliyyəti ilə beynəlxalq nüfuz qazandı.
1996 – Tupak Şakur güllələndi
7 sentyabr 1996-cı ildə məşhur amerikalı rep ifaçısı və aktyor Tupak Şakur Las-Veqasda güllələndi.
O, boks görüşündən sonra avtomobildə olarkən hücuma məruz qaldı. Tupak aldığı güllə yaralarından bir neçə gün sonra, sentyabrın 13-də 25 yaşında vəfat etdi.
Onun ölümü musiqi tarixinin ən çox müzakirə edilən hadisələrindən birinə çevrildi.
2017 – Meksikada güclü zəlzələ
7 sentyabr 2017-ci ildə Meksikanın Çiapas sahillərində 8,2 bal gücündə zəlzələ baş verdi.
Güclü yeraltı təkanlar Meksikanın müxtəlif bölgələrində hiss edildi və çoxsaylı insanın həyatına son qoydu. Hadisə Meksikanın müasir tarixində ən güclü zəlzələlərdən biri hesab olunur.
7 sentyabrın yadda qalan əsas hadisələri
Beləliklə, 7 sentyabr tarixi:
- 1812 – Borodino döyüşü baş verdi;
- 1822 – Braziliya müstəqilliyini elan etdi;
- 1901 – Pekin protokolu imzalandı;
- 1936 – sonuncu məlum Tasmaniya pələngi öldü;
- 1940 – Londonun genişmiqyaslı bombardmanı – “Blitz” başladı;
- 1953 – Nikita Xruşşov Sovet İttifaqının əsas siyasi rəhbərlərindən biri oldu;
- 1977 – Panama kanalı ilə bağlı tarixi müqavilə imzalandı;
- 1978 – Georgi Markova qarşı məşhur “çətir sui-qəsdi” həyata keçirildi;
- 1979 – ESPN fəaliyyətə başladı;
- 1996 – Tupak Şakur güllələndi;
- 2017 – Meksikada 8,2 bal gücündə güclü zəlzələ baş verdi.
7 sentyabrın tarixi göstərir ki, bu gün həm dövlətlərin taleyini dəyişən siyasi qərarların, həm böyük müharibələrin, həm də elm, mədəniyyət və ictimai həyatla bağlı mühüm hadisələrin şahidi olub.
MUASİRMEDİA.AZ
