2009-cu il Naxçıvan Sazişi – Türk dünyasında əməkdaşlığın yeni mərhələsi
3 oktyabr 2009-cu il Azərbaycan və bütövlükdə türk dünyasının müasir tarixində mühüm hadisələrdən biri ilə yadda qaldı. Həmin gün Naxçıvan şəhərində Azərbaycan, Türkiyə, Qazaxıstan və Qırğızıstanın iştirakı ilə Naxçıvan Sazişi imzalandı. Saziş türk dilli dövlətlər arasında əməkdaşlığın daha sistemli və institusional əsasda inkişaf etdirilməsi baxımından mühüm sənəd oldu.
Naxçıvan Sazişinin imzalanması
Naxçıvan Sazişi Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev, Türkiyə Prezidenti Abdullah Gül, Qazaxıstan Prezidenti Nursultan Nazarbayev və Qırğızıstan Prezidenti Kurmanbek Bakiyev tərəfindən imzalandı.
Sazişin əsas məqsədlərindən biri türk dövlətləri arasında sülh, təhlükəsizlik, qarşılıqlı etimad və əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsi idi. Sənəddə iqtisadiyyat, təhsil, elm, mədəniyyət və digər sahələrdə əlaqələrin inkişaf etdirilməsinin əhəmiyyəti vurğulanırdı.
Türk Şurasının yaradılması
Naxçıvan Sazişinin ən mühüm nəticələrindən biri Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurasının – Türk Şurasının yaradılması oldu.
Türk Şurası 2009-cu ildən etibarən üzv dövlətlər arasında əməkdaşlığın əlaqələndirilməsi üçün əsas beynəlxalq platformalardan birinə çevrildi. Təşkilatın fəaliyyət istiqamətləri yalnız siyasi məsələlərlə məhdudlaşmırdı. İqtisadiyyat, nəqliyyat, turizm, təhsil, mədəniyyət, gənclər siyasəti və digər sahələrdə birgə layihələrin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulurdu.
Sonrakı illərdə təşkilatın üzvləri və əməkdaşlıq formatı genişləndi.
Niyə məhz Naxçıvanda?
Naxçıvanın seçilməsi də xüsusi tarixi və siyasi əhəmiyyət daşıyırdı. Azərbaycan üçün Naxçıvan türk dünyasının mühüm coğrafi və mədəni məkanlarından biridir. Şəhər Azərbaycan, Türkiyə və daha geniş mənada türk dünyası arasındakı tarixi və mədəni bağların simvollarından biri kimi qiymətləndirilir.
Naxçıvanda belə mühüm sənədin imzalanması Azərbaycanın türk dövlətləri ilə münasibətlərində oynadığı rolu da nümayiş etdirirdi.
Əməkdaşlığın əsas istiqamətləri
Naxçıvan Sazişindən sonra türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın bir neçə istiqamətdə inkişaf etdirilməsi qarşıya məqsəd qoyuldu.
İqtisadi əməkdaşlıq – dövlətlər arasında ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi, investisiyaların artırılması və biznes əlaqələrinin inkişafı əsas istiqamətlərdən biri oldu.
Nəqliyyat – Avropa ilə Asiyanı birləşdirən nəqliyyat dəhlizlərində türk dövlətlərinin əməkdaşlığı getdikcə daha çox əhəmiyyət qazandı. Xüsusilə Xəzər üzərindən keçən Şərq-Qərb nəqliyyat marşrutları diqqət mərkəzinə gəldi.
Təhsil və elm – universitetlər arasında əlaqələrin yaradılması, tələbə və alim mübadiləsinin inkişaf etdirilməsi, ortaq elmi layihələrin həyata keçirilməsi əməkdaşlığın mühüm istiqamətlərindən oldu.
Mədəniyyət – ortaq tarixi və mədəni irsin qorunması, festivalların, sərgilərin, konfransların keçirilməsi və xalqlar arasında mədəni əlaqələrin gücləndirilməsi qarşıya qoyulan məqsədlər sırasında idi.
Turizm – türk dövlətlərinin ortaq tarixi və mədəni irsinin beynəlxalq səviyyədə tanıdılması və qarşılıqlı turizm əlaqələrinin inkişaf etdirilməsi də əməkdaşlığın istiqamətlərindən birinə çevrildi.
Türk Şurasından Türk Dövlətləri Təşkilatına
2009-cu ildə Naxçıvan Sazişi ilə formalaşan əməkdaşlıq mexanizmi sonrakı illərdə daha da inkişaf etdi.
2021-ci ildə Türk Şurasının adı Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT) olaraq dəyişdirildi. Beləliklə, 2009-cu ildə Naxçıvanda əsası qoyulan əməkdaşlıq platforması daha geniş təşkilati çərçivəyə keçdi.
Bu gün Türk Dövlətləri Təşkilatı türk dövlətləri arasında siyasi, iqtisadi, nəqliyyat, enerji, təhsil, mədəniyyət və digər sahələrdə əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi üçün əsas çoxtərəfli platformalardan biridir.
Azərbaycanın rolu
Azərbaycan Naxçıvan Sazişinin imzalanmasında əsas iştirakçılardan biri olmaqla türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın inkişafında mühüm rol oynayıb.
Xüsusilə Azərbaycanın coğrafi mövqeyi ölkəni Şərq-Qərb nəqliyyat əlaqələri baxımından mühüm mərkəzlərdən birinə çevirir. Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu, Ələt Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı və digər regional nəqliyyat layihələri türk dövlətləri arasındakı iqtisadi və logistika əlaqələrinin inkişafında əhəmiyyət daşıyır.
Naxçıvan Sazişinin tarixi əhəmiyyəti
Naxçıvan Sazişinin əhəmiyyəti yalnız 2009-cu ildə imzalanması ilə məhdudlaşmır. Saziş türk dövlətləri arasında mövcud olan ikitərəfli münasibətlərin çoxtərəfli və institusional əməkdaşlığa çevrilməsi prosesində mühüm mərhələ oldu.
Bu baxımdan 3 oktyabr 2009-cu il türk dövlətləri arasında müasir əməkdaşlıq tarixində xüsusi yer tutur.
Nəticə olaraq, Naxçıvan Sazişi Azərbaycan, Türkiyə, Qazaxıstan və Qırğızıstan arasında əməkdaşlığın yeni mərhələsinin başlanğıcı kimi tarixə düşdü. 2009-cu ildə Naxçıvanda atılan addımlar sonrakı illərdə Türk Şurasının, daha sonra isə Türk Dövlətləri Təşkilatının formalaşmasına və inkişafına zəmin yaratdı.
MUASİRMEDİA.AZ
