Vəfatı 42 gün gizlədildi-Osmanlının ikinci qurucusu

Sultan I Mehmed və ya Çələbi Mehmed 1386-cı ildə Ədirnədə dünyaya gəlmiş, İldırım Bəyazidin cariyəsi Dövlət Xatundan doğulan oğludur.

Dövrün tarixi qaynaqlarında adı əsasən Məhəmməd kimi qeyd olunmuşdur. Ona verilən “Çələbi” titulu kübarlıq, yüksək savad və nəciblik rəmzi sayılır, anasının Mövlanə nəslindən gəldiyi rəvayət edilir.

Ərəb və Bizans mənbələrində rast gəlinən “Kirişçi” ləqəbi isə yunan dilindəki “gənc ağa” mənasını verən sözlə, eləcə də gəncliyində ox kirişi hazırlamağı öyrənməsi və güləşlə məşğul olması ilə izah edilir.

Təhsilini Bursa və Ədirnə saraylarında dövrün tanınmış müəllimlərindən alan gənc şahzadə 1391-ci ildə Canik səfərindən sonra atası tərəfindən strateji əhəmiyyətə malik Amasya sancağına hakim təyin edilmiş və uzun illər dövlət idarəçiliyini burada öyrənmişdir.

1402-ci ildə baş vermiş fəlakətli Ankara döyüşündə Osmanlı ordusunun arxa cəbhəsinə komandanlıq edən Çələbi Mehmed məğlubiyyətdən ən az itki ilə xilas olmağı bacardı.

İldırım Bəyazidin əsir düşməsindən sonra imperiya on bir il davam edən və dövlətin varlığını təhdid edən Fetrət Dövrünə qədəm qoydu. Qardaşları Süleyman, İsa və Musa Çələbi ilə uzun sürən qanlı taxt müharibələrinə girən Çələbi Mehmed, nəhayət 1413-cü ildə Çamurlu Dərbənd döyüşündə Musa Çələbini məğlub edərək təkbaşına Osmanlı taxtına yiyələndi.

Beləliklə, o, parçalanmış imperiyanın həm Anadolu, həm də Rumeli qolunu yenidən vahid mərkəzdə toplayaraq dövləti məhv olmaqdan xilas etdi və haqlı olaraq tarixdə “Osmanlının ikinci qurucusu” adını qazandı.

Tək padşah olduqdan sonra Mehmed Çələbi daxili sabitliyi və xarici təhlükəsizliyi təmin etmək üçün ardıcıl hərbi yürüşlər həyata keçirdi. Anadoluda Bursanı mühasirəyə almış Qaramanoğlu Mehmed bəyi ram etdi, üsyan qaldıran İzmirlioğlu Cüneyd bəyi zərərsizləşdirdi və hospitalyer (səlibçi döyüşçülər) cəngavərlərindən İzmir qalasını təhvil alaraq onlara Bodrumda yeni qala tikməyə icazə verdi.

Onun hakimiyyəti dövründə Geliboluda ilk Osmanlı hərbi donanması formalaşdırıldı və 1416-cı ildə Çanaqqala yaxınlığında Venesiya ilə Osmanlının ilk dəniz döyüşü baş verdi. Döyüş osmanlıların məğlubiyyəti ilə nəticələnsə də, tərəflər arasında ilk diplomatik sülh müqaviləsinin imzalanmasına yol açdı.

Dövlətin qarşılaşdığı ən təhlükəli böhranlardan biri 1418–1419-cu illərdə baş qaldıran Şeyx Bədrəddin və onun tələbələri Börklücə Mustafa ilə Torlaq Kamalın üsyanları oldu. Bu sosial-dini qiyamlar Sədrəzəm Bəyazid Paşa tərəfindən qətiyyətlə yatırıldı və rəhbərləri edam edildi.

Həmçinin Ankara döyüşündən illər sonra taxt iddiası ilə ortaya çıxan qardaşı “Düzməcə” Mustafanın da qüvvələri darmadağın edildi və o, Bizansa sığınmaq məcburiyyətində qaldı.

Ömrü boyu iyirmi dörd döyüşdə iştirak edib qırxa yaxın yara alan Sultan I Mehmed 1421-ci il mayın 26-da Ədirnədə ov zamanı atdan yıxılaraq ağır yaralandı və iflic oldu.

Ölüm yatağında olarkən vəliəhdi Şahzadə Murad paytaxta gələnə qədər yeni bir qarışıqlıq və taxt davası yaranmasın deyə ölümünün gizli saxlanmasını vəsiyyət etdi.

Şahzadə Murad Amasyadan Bursaya çatana qədər padşahın vəfatı qırx iki gün boyunca xalqdan və əsgərlərdən gizlədildi; hətta şübhələri yatırmaq üçün mumiyalanmış cəsədinə kaftan geyindirilib pəncərə önündə hərəkət etdirildiyi rəvayət olunur.

Bu hadisə ilə o, Osmanlı tarixində vəfatı gizlədilən ilk hökmdar kimi qaldı. Yeni sultan taxta çıxdıqdan sonra I Mehmedin cənazəsi Ədirnədən gətirilərək Bursadakı Yaşıl Türbədə dəfn olundu.