Azərbaycanda kənd təsərrüfatının inkişafı, fermerlərə dövlət dəstəyinin daha sistemli şəkildə göstərilməsi və ərzaq təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi məqsədilə yeni qanun layihəsi hazırlanıb.
“Aqrar sahə haqqında” qanun layihəsi oktyabrın 7-də Milli Məclisin Aqrar siyasət komitəsinin iclasında müzakirəyə çıxarılıb. Layihənin əsas məqsədi aqrar sahədə dövlət tənzimlənməsini və dövlət dəstəyini vahid hüquqi çərçivədə birləşdirməkdir.
Nə üçün yeni qanuna ehtiyac yaranıb?
Hazırda Azərbaycanda kənd təsərrüfatının müxtəlif istiqamətləri ayrı-ayrı qanunlarla tənzimlənir. Taxılçılıq, çayçılıq, pambıqçılıq və digər sahələr üzrə ayrıca hüquqi normalar mövcuddur.
Yeni layihənin hazırlanmasının əsas səbəblərindən biri isə aqrar sahəyə vahid yanaşmanın yaradılmasıdır. Qanun layihəsində “fermer”, “aqrar məhsul istehsalçısı”, “aqrar məhsul”, “ilkin emal” kimi anlayışların vahid hüquqi çərçivədə müəyyənləşdirilməsi nəzərdə tutulur. Bu, dövlət dəstəyi və vergi güzəştlərinin tətbiqində yaranan hüquqi qeyri-müəyyənliyin azaldılmasına xidmət etməlidir.
Dövlət dəstəyi daha ünvanlı ola bilər
Layihənin diqqət çəkən istiqamətlərindən biri fermerlərə göstərilən dövlət dəstəyinin daha səmərəli və şəffaf mexanizm əsasında həyata keçirilməsidir.
Kənd təsərrüfatı naziri Məcnun Məmmədovun sözlərinə görə, layihədə subsidiyadan güzəştli kreditə, sığortadan dövlət-özəl tərəfdaşlığına qədər 12 dövlət dəstəyi alətinin qanun səviyyəsində müəyyənləşdirilməsi nəzərdə tutulur.
Dəstəyin istehsalçıların informasiya sistemindəki məlumatları və reytinqi əsasında göstərilməsi planlaşdırılır. Reytinqdə iqtisadi səmərəlilik və dövlət vəsaitindən təyinatı üzrə istifadə kimi meyarların nəzərə alınacağı bildirilir.
Fermerlər üçün yeni yanaşma
Layihədə aqrar məhsul istehsalçılarının müxtəlif kateqoriyalara bölünməsi də nəzərdə tutulur. Sahibkarlıq məqsədli fermerlər və ailə-kəndli təsərrüfatlarını əhatə edən digər istehsalçılar üçün hüquqi yanaşmanın müəyyənləşdirilməsi planlaşdırılır.
Bu dəyişikliklərin məqsədi dövlət dəstəyinin kimlərə, hansı şərtlərlə və hansı fəaliyyətə görə göstərilməsini daha dəqiq müəyyən etməkdir.
Torpaq və su ehtiyatlarına xüsusi diqqət
Yeni qanun layihəsində kənd təsərrüfatı üçün əsas resurslardan olan torpaq və su ehtiyatlarının səmərəli istifadəsinə də geniş yer ayrılır.
Torpaqların xırdalanmasının qarşısının alınması üçün vahid əkin, torpaqların konsolidasiyası və kooperasiya kimi mexanizmlər nəzərdə tutulur. Yararlı kənd təsərrüfatı torpaqlarının istifadəsiz saxlanılmasının və əkin sahələrinin yandırılmasının qarşısının alınması da layihədə əksini tapıb.
Su ehtiyatlarından səmərəli istifadə də qanunun əsas istiqamətlərindən biridir. Su itkilərinin azaldılması, daha səmərəli suvarma sistemlərinin tətbiqi və bitki növlərinə uyğun suvarma normalarının müəyyənləşdirilməsi nəzərdə tutulur.
İqlim dəyişiklikləri ilk dəfə ayrıca tənzimlənir
Qanun layihəsinin mühüm yeniliklərindən biri aqrar sahənin iqlim dəyişikliklərinə uyğunlaşdırılması ilə bağlı müddəalardır.
Layihədə iqlim dəyişikliklərinin kənd təsərrüfatına mənfi təsirlərinin azaldılması üçün bir sıra tədbirlər nəzərdə tutulur. Bunlara qoruyucu meşə zolaqlarının salınması, resursqənaətedici və ekoloji təmiz texnologiyaların tətbiqi, istixana qazı emissiyalarının azaldılması və aşağı emissiyalı kənd təsərrüfatı texnikasından istifadənin genişləndirilməsi daxildir.
Bundan başqa, iqlim dəyişikliklərinə davamlı bitki sortlarının və heyvan cinslərinin yaradılması, təhlükəli hidrometeoroloji hadisələrlə bağlı erkən xəbərdarlıq sistemlərinin qurulması və alternativ su mənbələrindən istifadə imkanlarının artırılması da nəzərdə tutulur.
Kənd yerlərində məşğulluğun artırılması hədəflənir
Yeni qanun layihəsinin məqsədləri yalnız kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalını artırmaqla məhdudlaşmır.
Sənəddə kənd yerlərinin dayanıqlı inkişafı, məşğulluğun artırılması, kəndlərdən miqrasiyanın azaldılması və iqtisadi fəaliyyətin şaxələndirilməsi kimi məsələlər də nəzərdə tutulur.
Aqroparklar, aqroklasterlər, logistika infrastrukturu və aqroturizmin inkişafına vahid yanaşmanın tətbiqi də layihənin əsas istiqamətlərindəndir.
Fermerin məhsulunu bazara çıxarması asanlaşdırıla bilər
Layihədə aqrar məhsulların satışına da diqqət yetirilir. Fermer mağazasından elektron platformalara qədər müxtəlif satış kanallarının hüquqi baxımdan müəyyənləşdirilməsi nəzərdə tutulur.
Aqrar kooperativlərə öz satış yerlərini təşkil etmək hüququnun verilməsi də planlaşdırılır. Bu mexanizmin istehsalçıların məhsullarını bazara daha birbaşa çıxarmasına imkan yaratması gözlənilir.
Bir sıra mövcud qanunlar ləğv ediləcək
Yeni qanunun qəbul olunması ilə “Taxıl haqqında”, “Çayçılıq haqqında”, “Pambıqçılıq haqqında” və “Kənd təsərrüfatı kooperasiyası haqqında” qanunların ləğv edilməsi nəzərdə tutulur. Həmin qanunların aktual müddəalarının yeni “Aqrar sahə haqqında” qanuna daxil edilməsi planlaşdırılır.
Bununla yanaşı, bir sıra digər qanunvericilik aktlarının da yeni qanuna uyğunlaşdırılması nəzərdə tutulur. Məsələn, Mülki Məcəllə, “Büdcə sistemi haqqında”, “Fitosanitar nəzarəti haqqında” və digər qanunlarda müvafiq dəyişikliklərin edilməsi planlaşdırılır.
Layihənin əsas məqsədi nədir?
Yeni qanun layihəsinin əsas məqsədləri arasında ərzaq təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsi, kənd təsərrüfatı istehsalının səmərəliliyinin artırılması, fermerlərin hüquqlarının və maraqlarının qorunması, dövlət dəstəyinin daha şəffaf və ünvanlı olması, torpaq və su ehtiyatlarından səmərəli istifadə və kənd yerlərinin inkişafı dayanır.
Beləliklə, “Aqrar sahə haqqında” qanun layihəsi qəbul edilərsə, Azərbaycanda kənd təsərrüfatının hüquqi tənzimlənməsində mühüm dəyişikliklərin baş verməsi gözlənilir. Layihə həm fermerlər üçün dövlət dəstəyi mexanizmlərinin sistemləşdirilməsini, həm də aqrar sektorun iqlim dəyişikliklərinə daha hazırlıqlı olmasını hədəfləyir.
Hazırda sənəd parlamentdə müzakirə mərhələsindədir. Onun yekun variantının qəbulundan sonra nəzərdə tutulan mexanizmlərin praktikada necə tətbiq ediləcəyi isə xüsusi əhəmiyyət daşıyacaq.
MM.AZ
