Azərbaycanda uzun illərdir taleyi məlum olmayan itkin şəxslərin axtarışı və onların şəxsiyyətinin müəyyənləşdirilməsi istiqamətində işlər davam etdirilir. Oktyabrın 7-də Bakıda keçirilən itkin düşmüş şəxslərlə bağlı IV Beynəlxalq Konfransda bu istiqamətdə aparılan araşdırmaların nəticələri barədə mühüm məlumatlar açıqlanıb.
Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin rəisi, Əsir və itkin düşmüş, girov götürülmüş vətəndaşlarla əlaqədar Dövlət Komissiyasının sədri, general-polkovnik Əli Nağıyev bildirib ki, 2026-cı il oktyabrın 1-nə olan məlumata görə, Azərbaycanda hərbi təcavüz nəticəsində 4 010 nəfər itkin şəxs kimi qeydiyyatdadır.
İtkinlərin böyük hissəsi Birinci Qarabağ müharibəsi dövrünə aiddir
Açıqlanan məlumatlara əsasən, qeydiyyatda olan 4 010 itkin şəxsin 4 004-ü Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı, 6 nəfəri isə 2020-ci ildə baş vermiş 44 günlük Vətən müharibəsi zamanı itkin düşüb.
İtkin şəxslərin arasında həm hərbçilər, həm də mülki vətəndaşlar var. Məlumata görə, onların 3 228-i hərbçi, 782-si isə mülki şəxsdir.
Mülki şəxslər arasında uşaqların, qadınların və yaşlı insanların olması məsələnin humanitar əhəmiyyətini daha da artırır. İllər keçməsinə baxmayaraq, bu insanların ailələri yaxınlarının taleyinin müəyyənləşdirilməsini gözləməkdə davam edir.
913 nəfərə aid olduğu ehtimal edilən qalıqlar tapılıb
Konfransda diqqət çəkən əsas açıqlamalardan biri də aşkar edilmiş insan qalıqları ilə bağlı olub.
Əli Nağıyev bildirib ki, 2026-cı il oktyabrın 1-dək 913 itkin şəxsə aid olduğu ehtimal edilən meyit qalıqları aşkarlanaraq götürülüb.
Bu qalıqların müəyyən hissəsi Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində aparılan axtarış və qazıntı işləri zamanı aşkar edilib. Ərazilərdə kütləvi məzarlıqların müəyyənləşdirilməsi itkin şəxslərin taleyinin araşdırılması baxımından mühüm sübutlar ortaya çıxarıb.
32 kütləvi məzarlıq aşkarlanıb
Açıqlamaya görə, azad edilmiş ərazilərdə 32 kütləvi məzarlıq müəyyən edilib.
Bu məzarlıqlardan 253 şəxsə aid olduğu ehtimal edilən insan qalıqlarının ekshumasiyası həyata keçirilib. Qalıqların şəxsiyyətinin müəyyənləşdirilməsi üçün məhkəmə-tibbi və molekulyar-genetik ekspertizalar aparılır.
Belə araşdırmaların əsas məqsədi yalnız qalıqların kimliyini müəyyənləşdirmək deyil, həm də itkin şəxslərin ailələrinə illər sonra olsa belə, onların yaxınlarının taleyi barədə dəqiq məlumat verməkdir.
328 itkin şəxsin kimliyi müəyyənləşdirilib
Axtarış və ekspertiza işlərinin nəticəsində mühüm nəticələrdən biri də 328 itkin şəxsin kimliyinin müəyyənləşdirilməsi olub.
Məhkəmə molekulyar-genetik ekspertizaların nəticələrinə əsasən şəxsiyyəti müəyyən edilən şəxslər arasında Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı itkin düşən insanlar da var.
Onlardan 273 nəfərin qalıqları ailələrinə təhvil verilib. Həmin şəxslər milli və dini ənənələrə uyğun şəkildə dəfn olunublar.
Bu, uzun illər yaxınlarından xəbər gözləyən ailələr üçün mühüm hadisədir. Çünki itkin şəxsin taleyinin müəyyənləşdirilməsi ailələrə nəhayət, illərlə davam edən qeyri-müəyyənlikdən çıxmağa imkan verir.
DNT ekspertizası mühüm rol oynayır
İtkin şəxslərin şəxsiyyətinin müəyyənləşdirilməsində DNT ekspertizalarının xüsusi əhəmiyyəti var. Aşkarlanan insan qalıqlarından götürülən nümunələr itkin şəxslərin yaxın qohumlarından götürülmüş bioloji nümunələrlə müqayisə edilir.
Əli Nağıyevin açıqlamasına görə, itkinlərin müəyyənləşdirilməsi məqsədilə 11 566 donordan bioloji nümunə götürülüb.
Bu nümunələr geniş məlumat bazasının formalaşdırılmasına imkan verir. Nəticədə gələcəkdə yeni insan qalıqları aşkar edildikdə onların kimliyinin müəyyənləşdirilməsi üçün həmin məlumatlardan istifadə etmək mümkün olur.
Ailələr üçün ən böyük gözlənti
İtkin şəxslərlə bağlı məsələ Azərbaycanda minlərlə ailənin taleyinə toxunur. Bəzi ailələr 30 ildən artıqdır ki, yaxınlarının harada olduğunu bilmirlər.
Bu insanlar üçün əsas məqsəd yalnız qalıqların tapılması deyil, həqiqətin üzə çıxarılmasıdır. Yaxınının harada və hansı şəraitdə itkin düşdüyünü bilmək, onun taleyi barədə məlumat almaq ailələrin uzun illər davam edən gözləntisinə son qoya bilər.
Axtarış işləri davam etdirilir
Azərbaycan tərəfi itkin şəxslərin taleyinin müəyyənləşdirilməsi istiqamətində axtarışların davam etdirildiyini bildirir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə yeni ərazilərin tədqiq edilməsi, ehtimal olunan kütləvi məzarlıqların araşdırılması və aşkarlanan qalıqların ekspertizadan keçirilməsi bu prosesin əsas istiqamətlərindəndir.
Əli Nağıyevin açıqladığı rəqəmlər göstərir ki, illər keçməsinə baxmayaraq, itkin şəxslərin taleyinin araşdırılması istiqamətində proses davam edir. Aşkarlanan hər bir qalıq və müəyyənləşdirilən hər bir şəxs bir ailənin uzun illərdir gözlədiyi cavabın tapılması deməkdir.
Bu baxımdan Bakıda keçirilən beynəlxalq konfrans Azərbaycanın itkin şəxslər məsələsini beynəlxalq səviyyədə gündəmdə saxlaması və problemin həlli üçün əməkdaşlığın genişləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
MUASİRMEDİA.AZ
