Türkiyə və Azərbaycan: “Bir millət, iki dövlət” fəlsəfəsinin arxasında hansı tarixi bağlar dayanır?
Türkiyə ilə Azərbaycan arasında münasibətlər ortaq tarix, dil, mədəniyyət və qarşılıqlı dəstək üzərində formalaşıb. Türkiyənin Cümhuriyyət Bayramı qeyd etdiyi 29 oktyabr tarixində iki ölkəni birləşdirən tarixi bağlara, strateji tərəfdaşlığa və türk dünyasının gələcəyinə nəzər salmaq xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycan və Türkiyə xalqları arasında əlaqələr müasir diplomatik münasibətlərdən çox-çox əvvələ gedib çıxır. Ortaq türk kökləri, dil və mədəniyyət yaxınlığı əsrlər boyu xalqlar arasında münasibətlərin formalaşmasına təsir göstərib.
XX əsrin əvvəllərində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması və Türkiyənin milli mübarizəsi iki xalqın tarixində mühüm mərhələlər oldu. 1918-ci ildə Qafqaz İslam Ordusunun Bakının azad edilməsində iştirakı da Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin yadda qalan hadisələrindəndir.
1923-cü il oktyabrın 29-da Türkiyə Cümhuriyyəti elan edildi və Mustafa Kamal Atatürk ilk prezident seçildi. Bu hadisə Türkiyənin siyasi tarixində yeni dövrün başlanğıcı oldu.
Azərbaycan və Türkiyə arasında münasibətlər müxtəlif tarixi mərhələlərdən keçsə də, müstəqillik, dövlətçilik və milli kimlik məsələləri hər iki ölkənin tarixində mühüm yer tutub.
Azərbaycan 1991-ci ildə dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra Türkiyə onu tanıyan ilk dövlət oldu. İki ölkə arasında diplomatik münasibətlər 1992-ci ildə quruldu.
Sonrakı illərdə əlaqələr siyasi dialoq, iqtisadi əməkdaşlıq, müdafiə sənayesi, enerji, nəqliyyat və təhsil sahələrini əhatə edəcək şəkildə genişləndi.
Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri, Bakı-Tbilisi-Ərzurum qaz kəməri və Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu regional əməkdaşlığın mühüm nümunələrindəndir. Bu layihələr Azərbaycanın beynəlxalq bazarlara çıxışını genişləndirib, Türkiyənin isə regionda nəqliyyat və enerji qovşağı kimi rolunu gücləndirib.
Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərində Qarabağ məsələsi xüsusi yer tutur. Türkiyə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü dəstəkləyib və iki ölkə arasında siyasi və müdafiə sahələrində əməkdaşlıq genişlənib.
2021-ci il iyunun 15-də Şuşada Azərbaycan və Türkiyə prezidentləri tərəfindən imzalanan Şuşa Bəyannaməsi münasibətlərin müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəldilməsini təsdiqlədi. Sənəd siyasi, iqtisadi, hərbi və təhlükəsizlik sahələrində əməkdaşlığın əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirir.
“Bir millət, iki dövlət” ifadəsi Azərbaycan və Türkiyə arasındakı mənəvi yaxınlığı ifadə edən məşhur siyasi şüardır. Bu ifadə iki müstəqil dövlətin suverenliyini inkar etmir; əksinə, onların ortaq mədəniyyət və qarşılıqlı maraqlar əsasında əməkdaşlığını vurğulayır.
Bu gün əlaqələrin davamlı inkişafı yalnız tarixi yaxınlıqdan deyil, həm də konkret iqtisadi layihələrdən, diplomatik əməkdaşlıqdan və regional təhlükəsizlik maraqlarından asılıdır.
Azərbaycan və Türkiyə arasında əməkdaşlıq Cənubi Qafqazın, Xəzər hövzəsinin və türk dünyasının gələcəyi baxımından əhəmiyyət daşıyır. Enerji marşrutları, ticarət, nəqliyyat dəhlizləri, təhsil və mədəni mübadilə iki ölkənin qarşılıqlı əlaqələrini daha da dərinləşdirə bilər.
29 oktyabr Türkiyə Cümhuriyyətinin yaranmasını xatırladan tarixi gündür. Bu tarix eyni zamanda Azərbaycan və Türkiyənin ortaq keçmişini, mövcud tərəfdaşlığını və gələcək əməkdaşlıq imkanlarını nəzərdən keçirmək üçün də fürsətdir.
MUASİRMEDİA.AZ
