29 Oktyabr — Zəngilanın işğalından 33 il: Bir rayonun yarımçıq qalan arzuları və Böyük Qayıdışın yeni səhifəsi
Zəngilanın işğalı Azərbaycanın yaddaşında ağır itkilər, məcburi köçkünlük və doğma yurda qayıdış həsrəti ilə xatırlanan tarixlərdən biridir. 1993-cü il oktyabrın 29-da Zəngilan rayonu Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edildi. 2026-cı ildə bu hadisədən 33 il ötür.
Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı Füzuli və Cəbrayıl rayonlarının işğalından sonra Zəngilanın vəziyyəti daha da ağırlaşdı. Rayon əhalisi mühasirə şəraitində yaşamağa məcbur oldu. İnsanlar təhlükəsizliklərini qorumaq üçün doğma evlərini tərk etdilər, bir çoxu Araz çayını keçərək İran ərazisindən Azərbaycanın digər bölgələrinə üz tutdu.
Azərbaycanın rəsmi mənbələrində qeyd olunur ki, Zəngilanın əhalisi uzun müddət mühasirədə müqavimət göstərib. İşğal nəticəsində yaşayış məntəqələri, infrastruktur və tarixi-mədəni irs ciddi zərər gördü.
Bir rayonun itirilən həyatı
İşğaldan əvvəl Zəngilan məktəbləri, mədəniyyət müəssisələri, səhiyyə obyektləri, təsərrüfatları və dəmir yolu infrastrukturu ilə seçilirdi. Rayonun sakinləri doğma torpaqlarında qurduqları həyatlarından ayrılmalı oldular.
Müharibə illərində insanların çəkdiyi ağrı yalnız evlərin itirilməsi ilə bitmirdi. Ailələr doğmalarından ayrı düşdü, uşaqlar doğulduqları kəndləri və şəhəri xatirələrində yaşatmağa məcbur oldular. Zəngilanlılar üçün geri qayıtmaq arzusu uzun illər davam edən gözləntiyə çevrildi.
2020-ci il oktyabrın 20-də Azərbaycan Ordusunun əməliyyatları nəticəsində Zəngilan şəhəri işğaldan azad edildi. Bununla rayonun tarixində yeni mərhələ başlandı. Oktyabrın 29-u işğalın ildönümü kimi yadda qaldığı halda, oktyabrın 20-si Zəngilan Şəhəri Günü kimi qeyd edilir.
Azadlıq Zəngilan sakinlərinin doğma torpaqlara qayıdışı üçün yeni imkanlar yaratdı. Lakin uzun illər ərzində dağıdılmış yaşayış məntəqələrinin, yolların, kommunal şəbəkələrin və sosial infrastrukturun bərpası böyük əmək və vaxt tələb edir.
İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən bərpa və quruculuq işləri Zəngilanın gələcəyi üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Yeni yaşayış məntəqələrinin salınması, infrastrukturun qurulması və sakinlərin mərhələli şəkildə geri qayıtması rayonun yenidən dirçəlməsinə xidmət edir.
Zəngilanın yenidən qurulması yalnız tikinti layihəsi deyil. Bu, doğma yurddan ayrı düşmüş insanların öz evlərinə, xatirələrinə və həyatlarına qayıtması deməkdir.
Zəngilanın işğalı Azərbaycan tarixində faciəli hadisələrdən biri kimi xatırlanır. Bu tarix müharibənin insanlara yaşatdığı ağrıları, məcburi köçkünlərin illərlə davam edən həsrətini və torpaqların azad edilməsinin əhəmiyyətini bir daha yada salır.
Bu gün Zəngilanın qarşısında yeni vəzifə dayanır: dağıdılmış şəhər və kəndləri bərpa etmək, insanların təhlükəsiz və davamlı məskunlaşmasını təmin etmək, rayonun iqtisadi və mədəni həyatını yenidən canlandırmaq.
Zəngilanın hekayəsi itki ilə başlayıb, azadlıqla yeni mərhələyə keçib. İndi isə bu hekayənin ən mühüm səhifələrindən biri doğma yurda qayıdan insanların quracağı gələcəkdir.
MUASİRMEDİA.AZ
