Xristofor Kolumb dünya tarixinin ən məşhur dənizçilərindən biridir. Onun 1492-ci ildə Atlantik okeanını keçərək Karib hövzəsinə çatması Avropa ilə Amerika qitələri arasında uzunmüddətli əlaqələrin başlanğıcında mühüm hadisə hesab olunur. Bununla belə, “Amerikanı kəşf edən şəxs” ifadəsi tarixi baxımdan sadələşdirilmişdir. Kolumbdan min illər əvvəl Amerika qitələrində yerli xalqlar yaşayırdı, həmçinin vikinqlərin Şimali Amerikaya ondan əsrlər əvvəl çatdığına dair arxeoloji sübutlar mövcuddur.
Kolumb kim idi?
Xristofor Kolumb təxminən 1451-ci ildə Genuyada anadan olub. O, gənc yaşlarından dənizçiliklə maraqlanıb və Aralıq dənizi ilə Atlantik okeanında müxtəlif səfərlərdə iştirak edib.
XV əsrdə Avropanın dəniz dövlətləri Asiyaya yeni dəniz yolları axtarırdılar. Ədviyyat, ipək və digər qiymətli məhsullara böyük tələbat vardı. Kolumb da qərbə doğru üzməklə Asiyaya çatmağın mümkün olduğuna inanırdı.
Böyük səfər
Kolumb öz layihəsini əvvəlcə Portuqaliya sarayına təqdim etsə də, lazımi dəstəyi əldə edə bilmədi. Daha sonra İspaniya kraliçası I İzabella və kral II Ferdinandın dəstəyini aldı.
1492-ci il avqustun 3-də Kolumb üç gəmi ilə – Santa Maria, Pinta və Niña ilə İspaniyanın Palos limanından yola çıxdı.
Uzun və çətin dəniz səfərindən sonra, 12 oktyabr 1492-ci ildə Kolumbun ekspedisiyası Karib hövzəsindəki adalardan birinə çatdı. Kolumb buranın Asiyanın yaxınlığı olduğunu düşünürdü və ömrünün sonuna qədər bu fikrin təsiri altında qaldı.
Yeni torpaqlar haqqında xəbər
Kolumbun səfərindən sonra Avropada Atlantik okeanının o biri tərəfində böyük və əvvəllər avropalılara məlum olmayan torpaqlar haqqında məlumat yayıldı. Sonrakı ekspedisiyalar zamanı Karib adaları və Amerika qitəsinin müxtəlif əraziləri haqqında Avropada daha geniş məlumat əldə edildi.
Bu hadisə dünya tarixində böyük dəyişikliklərə səbəb oldu. Avropa dövlətlərinin Amerika qitələrinə ekspansiyası başladı və sonrakı əsrlərdə geniş müstəmləkəçilik prosesi formalaşdı.
Yerli xalqlarla münasibətlər
Kolumbun səfərləri yalnız coğrafi kəşflərlə nəticələnmədi. Avropalıların Karib hövzəsinə gəlişi yerli xalqlar üçün ağır nəticələr də yaratdı.
Yerli əhalinin bir hissəsi zorakılıq, məcburi əmək, xəstəliklər və müstəmləkə siyasətinin digər nəticələri ilə üzləşdi. Bu səbəbdən Kolumbun irsi müasir dövrdə tarixçilər və cəmiyyətlər tərəfindən müxtəlif baxışlarla müzakirə olunur.
Kolumbun sonrakı səfərləri
Kolumb Amerikaya yalnız bir dəfə getməyib. O, sonrakı illərdə daha üç ekspedisiya təşkil edib. Karib adalarını, Mərkəzi və Cənubi Amerikanın bəzi sahillərini araşdırıb.
Lakin onun əsas məqsədi – qərbə doğru dəniz yolu ilə Asiyaya çatmaq – həyata keçmədi. Kolumb yeni torpaqlara çatdığını bilsə də, onların ayrıca qitələr olduğunu tam anlamamışdı.
Ölümü
Xristofor Kolumb 20 may 1506-cı ildə İspaniyanın Valyadolid şəhərində vəfat edib. O, həyatının sonuna qədər öz səfərlərinin əhəmiyyətini tam şəkildə dərk etməsə də, onun Atlantik okeanı üzərindən etdiyi səyahətlər dünya tarixinin istiqamətini dəyişən hadisələrdən birinə çevrildi.
Tarixdə Kolumbun yeri
Xristofor Kolumbun adı bu gün də dünya tarixinin ən çox müzakirə olunan səyyahlarından biri kimi qalır. Onun 1492-ci il səfəri Avropa ilə Amerika arasında davamlı əlaqələrin yaranmasına yol açan mühüm tarixi dönüş nöqtəsi hesab edilir.
Eyni zamanda, Amerika torpaqlarının Kolumb tərəfindən “ilk dəfə kəşf edilməsi” fikri dəqiq deyil. Çünki həmin ərazilərdə minilliklər boyu yerli xalqlar yaşayırdı və vikinqlərin də Kolumbdan əvvəl Şimali Amerikaya çatdığına dair sübutlar var.
Buna görə Kolumbun tarixi irsi həm dənizçilik və coğrafi səfərlər, həm də müstəmləkəçiliyin başlanması və yerli xalqların üzləşdiyi nəticələr kontekstində qiymətləndirilir.
muasirmedia.az
